BLOG

AI Gözetmen Nedir? Yapay Zekâ Sınavda Neyi İzler, Neyi İzlemez?

AI Gözetmen Nedir? Yapay Zekâ Sınavda Neyi İzler, Neyi İzlemez?
Yönetici20 Kasım 20266 görüntülenmeYapay Zekâ ve İnsan Denetimi
İçindekiler11

AI gözetmen, online sınav sırasında kamera, mikrofon ve ekrandan gelen sinyalleri yapay zekâyla analiz eden, şüpheli anları işaretleyen ve gerektiğinde adayı sınav anında uyaran gözetim katmanıdır. Kısa tanımı şöyle özetleyebiliriz: AI gözetmen işaretler, kararı insan verir.

Yapay zekâ sınavda "her şeyi izliyor" sanılabilir. Gerçek daha sınırlı ve daha nettir. Bu yazıda AI gözetmenin hangi sinyallere baktığını, hangi konulara hiç girmediğini ve kurum olarak bu sonuçları nasıl kullanmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Yapay zekâ destekli gözetimin genel çerçevesi için: AI proctoring nedir? Yapay zekâ destekli gözetmenlik rehberi. Bu yazı, sınırlara odaklanıyor.

İçindekiler

AI gözetmen nasıl çalışır?

QProctor'da AI gözetmen üç adımda çalışır:

  1. Şüpheyi fark eder: Başka bir kişi, yasak nesne, ekran dışına bakış, konuşma ya da sekme değişimi gibi sinyalleri izler.
  2. Adayı ekranda uyarır: Adayın ekranında kısa bir "Lütfen sınava odaklanın" uyarısı çıkar. Metni isterseniz kendiniz yazarsınız.
  3. Telefonla odayı denetler: Güçlü şüphe birikince adayın ekranında QR çıkar; aday telefonunu bağlayıp odasını gösterir. Bu denetim oturum başına en çok 2 kez yapılır.

Her uyarı ve denetim rapora yazılır. Ayrıntılar: AI gözetmen.

Yapay zekâ sınavda neyi izler?

QProctor'da yapay zekâ adayın cihazında 8 analiz yapar. Aşağıda bunları gruplar hâlinde açıklıyoruz.

Canlılık analizi

Sınava giren kişinin bir fotoğraf ya da video değil, gerçek bir kişi olduğu doğrulanır. Bunun için adaydan rastgele bir baş hareketi istenir.

Göz takibi (bakış açısı)

Yapay zekâ adayın ekranın dışına ne kadar süre ve ne sıklıkta baktığına bakar. Hep aynı noktaya tekrar tekrar bakış ayrıca işaretlenir. Kısa bir bakış kaçırma işaretlenmez; önemli olan süre ve tekrardır.

Masa üstü nesne tanıma

Kamerada telefon, kitap ya da ikinci ekran gibi yasak nesneler aranır. İkinci kamera açıksa telefonun yan açıdan gördüğü masa da analiz edilir; böylece bilgisayar kamerasının göremediği alan da hesaba katılır.

Yüz doğrulama ve kişi sayımı

  • Sınavdaki kişi, aktivasyondaki ya da kimlik kartındaki kişiyle karşılaştırılır.
  • Kadrajda yüz yoksa ya da birden fazla kişi varsa işaretlenir.

Kimlik kartı okuma

Kimlik kartından T.C. kimlik no, ad ve soyad okunur.

Ses analizi

Odada konuşma, fısıltı ya da ikinci bir ses olup olmadığı algılanır.

Ortam ışığı ve netlik

Görüntü yetersizse aday sınav başlamadan uyarılır. Sınav sırasında ışık değişimleri de takip edilir; çünkü karanlık bir görüntüde diğer analizler sağlıklı çalışamaz.

Özet tablo

AnalizNeye bakar?Ne anlama gelmez?
CanlılıkKarşıdakinin gerçek kişi olup olmadığınaYüz ifadesinin yorumlanması değildir
BakışEkran dışına bakışın süresi ve tekrarınaKısa bir bakış kaçırma işaretlenmez
Nesne tanımaTelefon, kitap, ikinci ekran gibi nesnelereNesnenin görünmesi tek başına kopya kararı değildir
Yüz doğrulamaSınavdaki kişi ile kayıttaki kişinin eşleşmesineEşleşmeme otomatik ret değildir; insan inceler
Kişi sayımıKadrajdaki yüz sayısınaKadraja kısa süre giren kişi doğrudan ihlal sayılmaz; kayıt incelenir
Kimlik kartıT.C. kimlik no, ad, soyad alanlarınaKimlik kontrolünün yerine geçen tek adım değildir
SesKonuşma, fısıltı, ikinci seseSesin varlığı tek başına kopya kanıtı değildir
Işık/netlikGörüntünün analize uygun olup olmadığınaAday cezalandırılmaz; sınav öncesi uyarılır

Yapay zekâ neyi izlemez?

AI gözetmenin sınırlarını bilmek, sonuçları doğru yorumlamanın ilk adımıdır.

  • Duygu ya da niyet analizi yapmaz. Gözetim yalnız gözlenebilir olaylarla ilgilenir: bakış süresi, nesne, kişi sayısı, ses, ışık.
  • Davranış tahmini yapmaz. "Bu aday kopya çekecek" gibi bir öngörü üretmez; yalnız olmuş bir olayı işaretler.
  • Tek kareye göre karar vermez. Su içmek, kısa süre başka yöne bakmak ya da gerinmek gibi doğal hareketler kopya sayılmaz.
  • Sınavın sonucunu belirlemez. Bütünlük puanı notun yanına bilgi olarak gider, notu değiştirmez.
  • Adayı kendiliğinden sınavdan atmaz. Uyarır ve gerekirse oda denetimi ister; sınavı geçersiz sayma kararı kurumdadır.

Neden karar insanda kalmalı?

Yapay zekânın gördüğü şey bir sinyaldir, yorum değil. Aynı sinyalin farklı açıklamaları olabilir:

  • Ekran dışına bakış, soru üzerinde düşünmek olabilir.
  • Odadaki ikinci ses, kapı önünden geçen biri olabilir.
  • Yüzün kadrajdan çıkması, kameranın kaymasından kaynaklanabilir.

Bu yüzden QProctor'da yapay zekâ işaretler ve kanıtı gösterir; aday hakkında otomatik karar verilmez. İnceleme yapan kişi, ihlal anının karesini, kamera ve ekran kayıtlarını ve olayın zaman çizelgesini birlikte görür. Raporlama tarafı için: Kanıt ve rapor.

Avrupa'da yapay zekâ düzenlemelerinde de insan gözetimi öne çıkan bir başlıktır. AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün resmi metnine EUR-Lex üzerinden ulaşabilirsiniz.

AI gözetmenin duyarlılığını nasıl ayarlarsınız?

Her sınav aynı hassasiyeti gerektirmez. QProctor'da üç seviye vardır:

  • Hassas: Uyarılar arasında en az 1 dakika; ilk güçlü şüphede telefonla denetim.
  • Dengeli: Uyarılar arasında en az 2 dakika; 10 dakika içinde 2 güçlü şüphede denetim.
  • Toleranslı: Uyarılar arasında en az 4 dakika; 15 dakika içinde 3 güçlü şüphede denetim.

Yüksek riskli bir sertifika sınavında "Hassas", kısa bir eğitim değerlendirmesinde "Toleranslı" seçmek mantıklıdır.

AI gözetmen ile canlı gözetim birlikte nasıl çalışır?

AI gözetmen tek başına da çalışır, canlı gözetimle de birleşir. Birlikte kullanıldığında yapay zekâ şüpheli adayları gözetmenin önüne getirir; gözetmen de tüm ekranları sırayla izlemek yerine işaretlenen adaylara odaklanır. Bu akıllı izleme sayesinde tek gözetmen 250 adaya kadar takip edebilir. Ayrıntılar: Canlı gözetim.

İnternet zayıfsa yapay zekâ çalışır mı?

Evet. Analiz adayın cihazında çalışır; bağlantı kopsa da gözetim sürer. Kayıtlar bağlantı geri geldiğinde şifreli olarak yüklenir. Bu, özellikle internet altyapısı farklı olan bölgelerden giren adaylar için önemlidir.

Adaylara AI gözetmeni nasıl anlatmalısınız?

Adayın neyin izlendiğini bilmesi hem güveni hem de sınav deneyimini iyileştirir:

  • Hangi analizlerin açık olduğunu sınavdan önce bildirin.
  • Doğal hareketlerin kopya sayılmadığını söyleyin.
  • Ekranda uyarı çıkarsa ne yapacaklarını anlatın.
  • Kararın insan tarafından verildiğini belirtin.

Adaylarla paylaşabileceğiniz sayfa: Sınava gireceklere.

AI gözetmeni hangi sınavlarda kullanmalısınız?

AI gözetmen, gözetmen ayırmanın zor olduğu ama sınav anında caydırıcılık istediğiniz durumlarda en çok işe yarar:

  • Çok adaylı sınavlar: İşe alım ön elemesi, yarışma ya da kurum içi yetkinlik sınavı gibi binlerce adayın aynı anda girdiği sınavlar.
  • Farklı saat dilimlerine yayılan sınavlar: Her saat için gözetmen planlamak yerine yapay zekâ sınav anında uyarır, kayıtlar sonra incelenir.
  • Orta riskli değerlendirmeler: Vize, ara sınav ya da eğitim sonu değerlendirmeleri.

Final ve sertifika gibi yüksek riskli sınavlarda ise AI gözetmeni canlı gözetimle birlikte kullanmanızı öneririz.

İşaretlenen olayları nasıl incelemelisiniz?

Yapay zekânın işaretlediği olaylar bir yapılacaklar listesi gibidir; her biri bir insan bakışı bekler. İnceleme sürecinizi şöyle kurabilirsiniz:

  1. Önce risk puanı yüksek adaylara bakın. Raporda 0–100 arası risk puanı ve olay listesi yer alır.
  2. Olayın karesini ve kaydını birlikte izleyin. Tek bir kare yanıltıcı olabilir; birkaç saniye öncesini ve sonrasını görün.
  3. Adayın açıklamasını alın. Teknik bir sorun ya da çevresel bir neden olabilir.
  4. Kararınızı ve gerekçenizi yazın. Böylece itiraz geldiğinde neye dayandığınız bellidir.

Bu sırayı kurum içinde yazılı bir kural hâline getirmek, farklı inceleyicilerin aynı olaya farklı kararlar vermesini de azaltır.

Fiyat

AI gözetmen ayrıca ücretlendirilmez; AI ile ses ve davranış analizi katmanıyla (aday başı +2 kontör) birlikte gelir. Abonelik yoktur. Ayrıntılar: Fiyatlar.

Sık sorulan sorular

AI gözetmen bir gözetmenin yerine mi geçer?
AI gözetmen şüpheli anları işaretleyen ve adayı uyaran bir araçtır; sınav hakkında karar vermez. Karar her zaman kurumunuzun ekibindedir; isterseniz canlı gözetimle birlikte de kullanabilirsiniz.
Yapay zekâ adayın duygularını analiz ediyor mu?
Hayır. QProctor duygu ya da niyet analizi yapmaz. Yalnız bakış süresi, nesne, kişi sayısı, ses ve ışık gibi gözlenebilir sinyallere bakar.
Su içmek ya da kısa süre başka yere bakmak kopya sayılır mı?
Hayır. Yapay zekâ tek bir kareye değil, süreye ve tekrara bakar. Doğal hareketler işaretlenmez.
AI gözetmen adayı sınavdan atabilir mi?
Hayır. Uyarır ve gerekirse telefonla oda denetimi ister. Her olay rapora yazılır; sınavı geçersiz sayma kararını kurumunuzun ekibi verir.
Oda denetimi için aday bir uygulama kurar mı?
Hayır. Aday ekrandaki QR kodu telefon kamerasıyla okutur; uygulama gerekmez. Denetim oturum başına en çok 2 kez istenir.
Yapay zekâ internet kesilince durur mu?
Hayır. Analiz adayın cihazında çalışır ve kayıtlar bağlantı gelince şifreli olarak yüklenir.