
Okullar İçin Evden Deneme Sınavı: LGS ve YKS Denemelerinde Güvenlik
Deneme sınavı, öğrencinin gerçek sınava ne kadar hazır olduğunu gösteren aynadır. Ayna bulanıksa, ya...
Bir belgelendirme kuruluşu için sınav, sınav günüyle bitmez. Aylar sonra bir denetçi, bir itiraz komisyonu ya da bir işveren "Bu belgeyi gerçekten bu kişi mi aldı?" diye sorabilir. MYK belgelendirme sınavı uzaktan yapılacaksa bu soruya kayıtla yanıt verebilmeniz gerekir. Bu yazıda uzaktan bir teorik sınavda kimlikten rapora uzanan kanıt zincirinin nasıl kurulacağını, her halkada hangi kaydın oluştuğunu ve denetime nasıl hazırlanacağınızı anlatıyoruz.
Sertifika sınavlarının genel güvenlik çerçevesini sertifika sınavı güvenliği yazımızda ele aldık. Bu yazı, kanıtın kendisine odaklanıyor.
ISO/IEC 17024, personel belgelendirmesi yapan kuruluşlar için uluslararası standarttır. Türkiye'de MYK'nın yetkilendirdiği belgelendirme kuruluşları, MYK düzenlemelerine göre TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre akredite olmalıdır. Bu akreditasyonu TÜRKAK ya da Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ile çok taraflı tanınma anlaşması olan bir akreditasyon kurumu verir.
Bu yüzden belgelendirme sınavında üç taraf aynı kayıtlara bakar:
Uzaktan sınav, bu üç tarafın da inceleyebileceği bir kayıt düzeni kurarsa güvenilir olur. Hangi yeterlilik biriminin uzaktan yapılabileceği ve hangi koşullarla yapılacağı ise ilgili ulusal yeterliliğe, MYK düzenlemelerine ve sizin kalite sisteminize bağlıdır. Bu kararı uzaktan sınavı planlamadan önce netleştirin.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yeterliliğinize özel kurallar için MYK düzenlemelerine ve kendi kalite el kitabınıza bakın.
Kanıt zinciri, adayın kimliğinden sınav sonucuna kadar her adımın kaydedilmiş, zamanı belli ve birbirine bağlı olmasıdır. Zincirin bir halkası eksikse, örneğin sınava giren kişinin kimliği doğrulanmış ama ortam kaydı yoksa, denetimde soru işareti kalır.
QProctor'da zincir yedi halkadan oluşur:
| Halka | Ne yapılır? | Ne kayda geçer? |
|---|---|---|
| 1. Kimlik | Yüz fotoğrafı, kimlik kartı okuma (T.C. no, ad, soyad), canlılık kontrolü ya da e-Devlet ile giriş | Kimlik kartı ve yüz görüntüsü, doğrulama sonucu |
| 2. Aktivasyon | E-posta kodu, cihaz testi, deneme sınavı, KVKK açık rızası | Aktivasyon kamerası kaydı, rıza kaydı |
| 3. Ortam | Sınav öncesi 360° oda taraması, telefonla ikinci kamera | Oda kaydı, ikinci kamera görüntüsü |
| 4. Cihaz | Kilitli tarayıcı ya da tarayıcı kısıtları | Sekme, odak, ikinci monitör ve yasaklı uygulama olayları |
| 5. Sınav anı | Kamera, ekran, ikinci kamera kaydı; yapay zekâ analizleri | İhlal anları o anın karesiyle, 62 olay türü |
| 6. Zaman | Kanıtlara TÜBİTAK zaman damgası | Kaydın ne zaman oluştuğunun kanıtı |
| 7. Rapor | Risk puanı (0–100), olay listesi, PDF rapor | Dosyaya eklenebilir sınav raporu |
Zincirin en güçlü halkalarından biri, aktivasyonda kaydedilen kişi ile sınavdaki kişinin karşılaştırılmasıdır. Aktivasyon kamerası kaydı saklanır. Sınav sırasında yüz doğrulama bu kayıtla karşılaştırma yapar. Böylece "sınava başka biri girdi" iddiası, iki ayrı zamanda alınmış görüntüyle incelenebilir.
Bir kaydın sonradan değiştirilmediğini göstermek, kaydın kendisi kadar önemlidir. QProctor kanıtlara TÜBİTAK zaman damgası ekler. Denetçi, kaydın sınav anında oluştuğunu bu damgayla görebilir.
Kanıt dosyasının içeriği için kanıt ve rapor sayfasına bakabilirsiniz.
Belgelendirme kuruluşları için soru bankası en değerli varlıklardan biridir. Bir sorunun sızması, o sorunun kullanıldığı her sınavı tartışmalı hâle getirir. QProctor'da soru sızıntısına karşı şu önlemler bulunur:
Belgelendirme adaylarının bir kısmı bilgisayarla sınava girmeye alışkın değildir. Teknik bir sorun, adayın bilgisini değil, sınav ortamına uyumunu ölçmeye başlarsa sonuç da tartışmalı olur. Bu riski azaltmak için:
Bu adımlar, zincirin yalnız güvenlik değil, adalet tarafını da güçlendirir. Teknik sorunun kayda geçmesi, adayın aleyhine değil lehine bir kanıt olur.
Denetçinin hangi soruları soracağı kuruluşunuza ve denetimin kapsamına göre değişir. Aşağıdaki tablo, uzaktan sınavla ilgili sık karşılaşılan sorulara hangi kaydın yanıt verdiğini gösterir:
| Olası soru | Yanıt veren kayıt |
|---|---|
| Sınava giren kişi belge sahibi mi? | Kimlik kartı okuma, yüz doğrulama, aktivasyon ile sınav anı karşılaştırması |
| Ortamda yardımcı biri var mıydı? | 360° oda kaydı, ikinci kamera, kişi sayımı ve ses analizi |
| Sınav sırasında başka kaynak kullanıldı mı? | Ekran kaydı, sekme/odak olayları, nesne tanıma |
| Kayıt sonradan değişti mi? | TÜBİTAK zaman damgası |
| Şüpheli durumda nasıl karar verildi? | İnceleme notları, olay listesi, PDF rapor |
| Teknik sorun yaşayan adaya ne yapıldı? | Süre uzatma ve ek hak kayıtları |
QProctor, MYK, TÜRKAK ve ISO 17024 denetimlerinde destek verir. Denetim öncesinde hangi raporların ve kayıtların hazırlanacağını birlikte planlayabiliriz.
Meyem, MYK teknoloji sınavlarını QProctor altyapısıyla uzaktan ve güvenli biçimde yürüttü. Yaklaşık 1.000 adayın katıldığı sınavlarda 360° ortam analizi kullanıldı ve süreç tek merkezden yönetildi. Ayrıntılar için Meyem başarı hikâyesini okuyabilirsiniz. Diğer örnekler başarı hikâyeleri sayfasında.
QProctor'da abonelik yoktur; aday başı kontör kullanılır. Belgelendirme sınavlarında kanıt zincirinin tamamı için katmanları birlikte seçmeyi öneririz. Hazır paketler Temel Güvenlik 3, Gelişmiş 7 ve Pro Kurumsal 14 kontördür. Hesaplama için fiyatlar sayfasına, sektöre özel çözümler için sertifikasyon sayfasına bakabilirsiniz.
Kanıt zincirini kendi sınavınızda kurun. Kimlik, oda taraması, kayıt ve PDF raporu deneme hesabında görün. 14 gün ücretsiz deneyin: 20 aday.