BLOG

MYK ve Belgelendirme Sınavları Uzaktan Nasıl Yapılır? ISO/IEC 17024 Kanıt Zinciri

MYK ve Belgelendirme Sınavları Uzaktan Nasıl Yapılır? ISO/IEC 17024 Kanıt Zinciri
Yönetici20 Kasım 202627 görüntülenmeMevzuat ve Uyum
İçindekiler9

Bir belgelendirme kuruluşu için sınav, sınav günüyle bitmez. Aylar sonra bir denetçi, bir itiraz komisyonu ya da bir işveren "Bu belgeyi gerçekten bu kişi mi aldı?" diye sorabilir. MYK belgelendirme sınavı uzaktan yapılacaksa bu soruya kayıtla yanıt verebilmeniz gerekir. Bu yazıda uzaktan bir teorik sınavda kimlikten rapora uzanan kanıt zincirinin nasıl kurulacağını, her halkada hangi kaydın oluştuğunu ve denetime nasıl hazırlanacağınızı anlatıyoruz.

Sertifika sınavlarının genel güvenlik çerçevesini sertifika sınavı güvenliği yazımızda ele aldık. Bu yazı, kanıtın kendisine odaklanıyor.

İçindekiler

Belgelendirme sınavında güvenin kaynağı: ISO/IEC 17024

ISO/IEC 17024, personel belgelendirmesi yapan kuruluşlar için uluslararası standarttır. Türkiye'de MYK'nın yetkilendirdiği belgelendirme kuruluşları, MYK düzenlemelerine göre TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre akredite olmalıdır. Bu akreditasyonu TÜRKAK ya da Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ile çok taraflı tanınma anlaşması olan bir akreditasyon kurumu verir.

Bu yüzden belgelendirme sınavında üç taraf aynı kayıtlara bakar:

  • Belgelendirme kuruluşu: sınavı yapar, belgeyi verir.
  • Akreditasyon kurumu (TÜRKAK): kuruluşun sistemini denetler.
  • MYK: yetkilendirilmiş kuruluşun ulusal yeterliliklere göre sınav ve belgelendirme yapıp yapmadığını izler.

Uzaktan sınav, bu üç tarafın da inceleyebileceği bir kayıt düzeni kurarsa güvenilir olur. Hangi yeterlilik biriminin uzaktan yapılabileceği ve hangi koşullarla yapılacağı ise ilgili ulusal yeterliliğe, MYK düzenlemelerine ve sizin kalite sisteminize bağlıdır. Bu kararı uzaktan sınavı planlamadan önce netleştirin.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yeterliliğinize özel kurallar için MYK düzenlemelerine ve kendi kalite el kitabınıza bakın.

Kanıt zinciri nedir?

Kanıt zinciri, adayın kimliğinden sınav sonucuna kadar her adımın kaydedilmiş, zamanı belli ve birbirine bağlı olmasıdır. Zincirin bir halkası eksikse, örneğin sınava giren kişinin kimliği doğrulanmış ama ortam kaydı yoksa, denetimde soru işareti kalır.

QProctor'da zincir yedi halkadan oluşur:

HalkaNe yapılır?Ne kayda geçer?
1. KimlikYüz fotoğrafı, kimlik kartı okuma (T.C. no, ad, soyad), canlılık kontrolü ya da e-Devlet ile girişKimlik kartı ve yüz görüntüsü, doğrulama sonucu
2. AktivasyonE-posta kodu, cihaz testi, deneme sınavı, KVKK açık rızasıAktivasyon kamerası kaydı, rıza kaydı
3. OrtamSınav öncesi 360° oda taraması, telefonla ikinci kameraOda kaydı, ikinci kamera görüntüsü
4. CihazKilitli tarayıcı ya da tarayıcı kısıtlarıSekme, odak, ikinci monitör ve yasaklı uygulama olayları
5. Sınav anıKamera, ekran, ikinci kamera kaydı; yapay zekâ analizleriİhlal anları o anın karesiyle, 62 olay türü
6. ZamanKanıtlara TÜBİTAK zaman damgasıKaydın ne zaman oluştuğunun kanıtı
7. RaporRisk puanı (0–100), olay listesi, PDF raporDosyaya eklenebilir sınav raporu

Aktivasyon ile sınav anının karşılaştırılması

Zincirin en güçlü halkalarından biri, aktivasyonda kaydedilen kişi ile sınavdaki kişinin karşılaştırılmasıdır. Aktivasyon kamerası kaydı saklanır. Sınav sırasında yüz doğrulama bu kayıtla karşılaştırma yapar. Böylece "sınava başka biri girdi" iddiası, iki ayrı zamanda alınmış görüntüyle incelenebilir.

Zaman damgası neden önemli?

Bir kaydın sonradan değiştirilmediğini göstermek, kaydın kendisi kadar önemlidir. QProctor kanıtlara TÜBİTAK zaman damgası ekler. Denetçi, kaydın sınav anında oluştuğunu bu damgayla görebilir.

Uzaktan belgelendirme sınavı adım adım

Sınavdan önce

  • Yeterlilik birimini belirleyin. Hangi teorik sınavın uzaktan yapılacağına kalite sisteminize göre karar verin.
  • Gözetim katmanlarını seçin. Kanıt zincirinin eksiksiz olması için kamera, ekran, ikinci kamera, oda taraması ve kilitli tarayıcıyı birlikte kullanmayı öneririz.
  • Cihaz ve işletim sistemini siz belirleyin. QProctor'da adayın hangi cihaz ve işletim sisteminden gireceğine kurum karar verir. Kilit uygulaması Windows ve macOS'ta çalışır.
  • Randevu açın. Büyük sınavlarda randevu sistemi kullanılır. Randevu en az 7 gün önceden alınır.
  • Aktivasyonu tamamlatın. Aday cihazını test eder, deneme sınavına girer, açık rızasını verir.

Sınav sırasında

  • Gözetmen onayı olmadan başlatmayın. Sınavın gözetmen onayı olmadan başlamaması ayarlanabilir.
  • Sınavda kimlik isteyin. Gözetmen, sınav sırasında adaydan kimliğini yeniden göstermesini isteyebilir.
  • Yapay zekâ işaretlerini izleyin. Yapay zekâ şüpheli anları gözetmene getirir. Güçlü şüphede adaydan telefonla odayı göstermesini ister (oturum başına en çok 2 kez).
  • Teknik sorunları kayda geçirin. İnternet kopsa da gözetim cihazda sürer, kayıt sonra şifreli yüklenir. Sorun yaşayan adaya süre uzatma ya da ek hak verilebilir. Kilitli tarayıcıda sorun yaşayan aday web ortamına aktarılır.

Sınavdan sonra

  • İnceleme modunda karar verin. Olaya bağlı kayıt oynatıcıyla işaretli anları izleyin. Yapay zekâ işaretler, kararı insan verir.
  • Raporu dosyaya ekleyin. PDF raporu sınav dosyasına koyun.
  • Saklama süresini ayarlayın. QProctor'da saklama süresini kurum seçer. Belgelendirme ve denetim ihtiyacınıza göre süreyi belirleyin.

Kanıt dosyasının içeriği için kanıt ve rapor sayfasına bakabilirsiniz.

Soru güvenliği: zincirin görünmeyen halkası

Belgelendirme kuruluşları için soru bankası en değerli varlıklardan biridir. Bir sorunun sızması, o sorunun kullanıldığı her sınavı tartışmalı hâle getirir. QProctor'da soru sızıntısına karşı şu önlemler bulunur:

  • Filigran: Sınav ekranına filigran eklenir.
  • Soru havuzu: Adaylara farklı soru setleri gösterilir.
  • İnternette tarama: Sorular internette aranır.
  • Kopyala-yapıştır, sağ tık ve geliştirici araçları engeli.
  • Kilitli tarayıcı: Ekran yansıtma, sanal makine, sanal kamera ve yasaklı uygulamalar algılanır.

Aday deneyimi: belgelendirme adayını sınava hazırlamak

Belgelendirme adaylarının bir kısmı bilgisayarla sınava girmeye alışkın değildir. Teknik bir sorun, adayın bilgisini değil, sınav ortamına uyumunu ölçmeye başlarsa sonuç da tartışmalı olur. Bu riski azaltmak için:

  • Aktivasyonu sınavdan günler önce açın. Aday kamerasını, mikrofonunu, internetini ve ortam ışığını test eder; kısa bir deneme sınavına girer.
  • Kendi dilinde yönlendirin. Aday tarafı 25 dilde kullanılabilir.
  • Yardım kanalını gösterin. Aday sınav sırasında el kaldırabilir ya da destek masasına yazabilir. Gözetmen hazır mesaj şablonlarıyla hızlı yanıt verir.
  • Kopmalara hazırlıklı olun. 60 dakika içinde yeniden giriş ücretsizdir. Gözetmen gerekirse ek süre ya da ek hak tanır ve bu işlem kayda geçer.

Bu adımlar, zincirin yalnız güvenlik değil, adalet tarafını da güçlendirir. Teknik sorunun kayda geçmesi, adayın aleyhine değil lehine bir kanıt olur.

Denetimde sorulabilecek sorular ve kayıtlar

Denetçinin hangi soruları soracağı kuruluşunuza ve denetimin kapsamına göre değişir. Aşağıdaki tablo, uzaktan sınavla ilgili sık karşılaşılan sorulara hangi kaydın yanıt verdiğini gösterir:

Olası soruYanıt veren kayıt
Sınava giren kişi belge sahibi mi?Kimlik kartı okuma, yüz doğrulama, aktivasyon ile sınav anı karşılaştırması
Ortamda yardımcı biri var mıydı?360° oda kaydı, ikinci kamera, kişi sayımı ve ses analizi
Sınav sırasında başka kaynak kullanıldı mı?Ekran kaydı, sekme/odak olayları, nesne tanıma
Kayıt sonradan değişti mi?TÜBİTAK zaman damgası
Şüpheli durumda nasıl karar verildi?İnceleme notları, olay listesi, PDF rapor
Teknik sorun yaşayan adaya ne yapıldı?Süre uzatma ve ek hak kayıtları

QProctor, MYK, TÜRKAK ve ISO 17024 denetimlerinde destek verir. Denetim öncesinde hangi raporların ve kayıtların hazırlanacağını birlikte planlayabiliriz.

Örnek: Meyem ile MYK teknoloji sınavları

Meyem, MYK teknoloji sınavlarını QProctor altyapısıyla uzaktan ve güvenli biçimde yürüttü. Yaklaşık 1.000 adayın katıldığı sınavlarda 360° ortam analizi kullanıldı ve süreç tek merkezden yönetildi. Ayrıntılar için Meyem başarı hikâyesini okuyabilirsiniz. Diğer örnekler başarı hikâyeleri sayfasında.

Maliyet: aday başı kontör

QProctor'da abonelik yoktur; aday başı kontör kullanılır. Belgelendirme sınavlarında kanıt zincirinin tamamı için katmanları birlikte seçmeyi öneririz. Hazır paketler Temel Güvenlik 3, Gelişmiş 7 ve Pro Kurumsal 14 kontördür. Hesaplama için fiyatlar sayfasına, sektöre özel çözümler için sertifikasyon sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

MYK belgelendirme sınavları uzaktan yapılabilir mi?
Hangi yeterlilik biriminin uzaktan yapılabileceği ilgili ulusal yeterliliğe, MYK düzenlemelerine ve kuruluşunuzun kalite sistemine bağlıdır. Uzaktan yapılan teorik sınavlarda QProctor kimlikten rapora kanıt zinciri kurar.
ISO/IEC 17024 nedir?
Personel belgelendirmesi yapan kuruluşlar için uluslararası standarttır. MYK'nın yetkilendirdiği kuruluşlar bu standarda göre TÜRKAK ya da EA anlaşmalı bir kurumdan akreditasyon alır.
Denetimde hangi kayıtları gösterebilirim?
Kimlik ve yüz doğrulama kayıtları, aktivasyon kaydı, 360° oda kaydı, kamera, ekran ve ikinci kamera kayıtları, TÜBİTAK zaman damgası, risk puanı, olay listesi ve PDF rapor.
Sınava başka birinin girmesi nasıl önlenir?
Kimlik kartı okuma, canlılık kontrolü ve yüz doğrulama birlikte çalışır. Aktivasyonda alınan kayıt, sınav anıyla karşılaştırılır. Gözetmen sınav sırasında yeniden kimlik isteyebilir.
Yapay zekâ adayın belgesini iptal edebilir mi?
Hayır. Yapay zekâ işaretler ve kanıtı gösterir, kararı yetkili kişi verir.
İnternet koparsa sınav geçersiz mi olur?
Gözetim cihazda sürer, kayıt bağlantı gelince şifreli yüklenir. Sorun yaşayan adaya süre uzatma ya da ek hak verilebilir.
Kayıtları ne kadar saklamalıyız?
Saklama süresini kurum seçer. Denetim ve itiraz ihtiyacınızı ve KVKK'daki "amaç için gerekli süre" ilkesini birlikte değerlendirin. Ayrıntı için KVKK ve online sınav gözetimi yazımıza bakın.

Kanıt zincirini kendi sınavınızda kurun. Kimlik, oda taraması, kayıt ve PDF raporu deneme hesabında görün. 14 gün ücretsiz deneyin: 20 aday.