BLOG

KVKK ve Online Sınav Gözetimi: Kurumların Bilmesi Gerekenler

KVKK ve Online Sınav Gözetimi: Kurumların Bilmesi Gerekenler
Yönetici20 Kasım 202615 görüntülenmeVeri Koruma ve Uyum
İçindekiler9

Uzaktan sınav yapan her kurum aynı soruyla karşılaşır: Adayın yüzünü, sesini, ekranını ve odasını kaydederken KVKK online sınav gözetimi açısından neye dikkat etmeliyiz? Bu yazıda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) online gözetimli sınavlara doğrudan dokunan maddelerini sırayla ele alıyoruz: açık rıza, aydınlatma, saklama süresi, veri silme, veri güvenliği ve verinin nerede tutulduğu. Her başlıkta kanunun ne dediğini ve QProctor'da bu adımın nasıl karşılandığını birlikte görüyorsunuz.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Kurumunuzun durumuna özel değerlendirme için hukuk biriminize ya da bir avukata danışın.

Daha önce yayımladığımız online sınavlarda KVKK ve biyometrik veri rehberi ve aday mahremiyeti kontrol listesi yazıları genel çerçeveyi anlatıyor. Bu yazı ise kurumun sınav günü öncesinde ve sonrasında yapacağı işleri madde madde sıralıyor.

İçindekiler

Online gözetimde hangi kişisel veriler işlenir?

Gözetimli bir sınavda işlenen veriler, seçtiğiniz güvenlik katmanına göre değişir. Tipik bir akışta şunlar bulunur:

  • Kimlik verisi: ad, soyad, T.C. kimlik numarası (kimlik kartı okuma ya da e-Devlet ile giriş).
  • Görüntü ve ses: bilgisayar kamerası, telefonla ikinci kamera, ekran kaydı, sınav öncesi 360° oda taraması.
  • Yüz doğrulama verisi: aktivasyonda alınan yüz fotoğrafı ile sınav anının karşılaştırılması.
  • Teknik veri: cihaz testi sonuçları, IP adresi, kurum ağı kontrolü, yaklaşık konum.
  • Sınav olayları: sekme değişimi, tam ekrandan çıkma, risk puanı ve olay kayıtları.

KVKK'nın 6. maddesinin 1. fıkrası, biyometrik verileri "özel nitelikli kişisel veri" sayar. Yüz doğrulama bu nedenle sıradan bir kimlik kontrolü gibi ele alınmamalıdır. Özel nitelikli veri için hem ayrı işleme şartları hem de ek önlemler gerekir.

Açık rıza: ne zaman ve nasıl alınır?

Kanun "açık rıza" kavramını 3. maddede tanımlar: belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza. Bu tanımın üç unsuru, sınav akışında şu soruları doğurur:

  • Belirli konu: Rıza metni hangi veriyi, hangi amaçla işlediğinizi tek tek söylüyor mu? "Tüm verileriniz işlenebilir" gibi genel bir ifade bu unsuru karşılamaz.
  • Bilgilendirme: Aday rıza vermeden önce aydınlatma metnini okuyabiliyor mu?
  • Özgür irade: Aday rızayı reddederse ne olacağı açık mı? Kurum bu durumda bir alternatif sunuyor mu?

6. maddenin 2024'te değişen 3. fıkrası, özel nitelikli verilerin işlenmesini kural olarak yasaklar ve sayılan şartlardan biri varsa işlemeye izin verir. Bu şartlardan ilki ilgili kişinin açık rızasıdır. Kanunda açıkça öngörülme ya da bir hakkın tesisi gibi başka şartlar da vardır. Hangi hukuki sebebe dayanacağınızı kurumunuzun hukuk birimi belirlemelidir. Aynı maddenin 4. fıkrası ise özel nitelikli verilerde Kurul'un belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar.

QProctor'da: KVKK/GDPR bilgilendirmesi ve açık rıza, sınavdan önceki aktivasyon adımında tamamlanır. Aday bu adımda cihazını test eder ve bir deneme sınavına girer. Böylece rıza, sınav stresi başlamadan ve aday ne ile karşılaşacağını gördükten sonra alınır.

Aydınlatma yükümlülüğü: metinde neler olmalı?

KVKK'nın 10. maddesi, veri toplanırken ilgili kişiye verilmesi gereken bilgileri sayar:

  1. Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği,
  2. Kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği,
  3. Verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği,
  4. Veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi,
  5. 11. maddede sayılan diğer haklar.

Online sınavda bu liste somut cümlelere dönüşmelidir. Örneğin "Sınav süresince kameranız, mikrofonunuz ve ekranınız kaydedilir. Yapay zekâ bu kayıtlarda telefon, ikinci kişi ya da ekrandan uzun süre ayrılma gibi olayları işaretler. İşaretlenen olayları sınav görevlisi inceler ve kararı o verir."

Aydınlatma metninde ayrıca şunları yazmanızı öneririz:

  • Hangi gözetim katmanlarının açık olduğu (kamera, ekran, ikinci kamera, oda taraması, kilitli tarayıcı).
  • Kayıtların hangi veri merkezi bölgesinde tutulduğu.
  • Kayıtların ne kadar süre saklanacağı ve sürenin sonunda ne olacağı.
  • Adayın verisini nasıl silebileceği ve başvuruyu nereye yapacağı.

Saklama süresi: "amaç için gerekli süre"

KVKK'nın 4. maddesindeki genel ilkelerden biri, kişisel verilerin ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmesidir. Aynı maddede verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesi ilkesi de yer alır.

Sınav kayıtları için "gerekli süre"yi belirlerken şu soruları sorun:

  • Sonuçlara itiraz süresi ne kadar?
  • Belgelendirme ya da denetim için kayıtları ne kadar tutmanız gerekiyor?
  • Kurumunuzun tabi olduğu başka bir mevzuat daha uzun ya da daha kısa bir süre öngörüyor mu?

QProctor'da saklama süresini kurum seçer. Kanıt gerektiren bir belgelendirme sınavı ile düşük riskli bir sınıf içi quiz için farklı süreler tanımlayabilirsiniz.

Sınav türüSüreyi belirleyen soruKimin kararı?
Kurum içi bilgi testiİtiraz süresi bitti mi?Kurum
Belgelendirme sınavıDenetimde kayıt istenecek mi?Kurum ve belgelendirme kuruluşu
Kamu personel sınavıKurum mevzuatı bir süre öngörüyor mu?Kurum hukuk birimi
Okul deneme sınavıSonuç ilan edildi ve itiraz kapandı mı?Okul yönetimi

Verinin silinmesi ve aday hakları

KVKK'nın 7. maddesi, işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalktığında kişisel verilerin resen veya ilgili kişinin talebi üzerine silinmesini, yok edilmesini ya da anonim hâle getirilmesini düzenler. 11. madde ise ilgili kişinin haklarını sayar. Sınav açısından en önemlileri şunlardır:

  • Verisinin işlenip işlenmediğini öğrenme ve bilgi talep etme,
  • Eksik ya da yanlış işlenen verinin düzeltilmesini isteme,
  • 7. maddedeki şartlar çerçevesinde silinmesini isteme,
  • Verilerin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucu aleyhine bir sonuç çıkmasına itiraz etme (m. 11/1-g).

Son madde, yapay zekâ destekli gözetim için kritik bir noktadır. QProctor'un ilkesi bu yüzden açıktır: Yapay zekâ işaretler, kararı insan verir.

Yapay zekâ şüpheli anları ve kanıtını gösterir; aday hakkında otomatik bir karar vermez. LMS'e giden bütünlük puanı notun yanına bilgi olarak düşer, notu değiştirmez. Sınav sonrası inceleme süreci için kanıt ve rapor sayfamıza bakabilirsiniz.

13. madde, veri sorumlusunun başvurulara en geç otuz gün içinde ve kural olarak ücretsiz yanıt vermesini ister. QProctor'da aday isterse sınavdan sonra kendi verisini silebilir; kurum da kendi verisini silebilir. Bu, başvuru yükünü azaltır ama kurumun yanıt yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Veri güvenliği: teknik ve idari tedbirler

12. madde veri sorumlusuna üç amaçla tedbir alma yükümlülüğü verir: hukuka aykırı işlemeyi önlemek, hukuka aykırı erişimi önlemek ve verinin muhafazasını sağlamak. Aynı madde, verinin başka bir kişi adına işlendiği durumda veri sorumlusu ile veri işleyenin tedbirlerden müştereken sorumlu olduğunu da belirtir. Yani bir gözetim hizmeti seçerken sağlayıcının güvenlik önlemleri sizin de sorumluluğunuzdadır.

QProctor tarafında şu tedbirler bulunur:

  • Kayıtlar uçtan uca şifrelenir.
  • İnternet kesilse bile gözetim cihazda sürer, kayıt bağlantı gelince şifreli olarak yüklenir.
  • Kanıtlara TÜBİTAK zaman damgası eklenir.
  • QProctor; ISO 27001, ISO 27701, ISO 9001, ISO 22301 ve SOC 2 belgelerine sahiptir.

Ayrıntılar için gizlilik ve güvenlik sayfasına bakabilirsiniz.

Veri merkezi ve yurt dışına aktarım

KVKK'nın 9. maddesi 2024'te değişti. Yeni düzende yurt dışına aktarım; işleme şartlarından birinin bulunmasına ve aktarılacak ülke için Kurul'un verdiği yeterlilik kararına bağlıdır. Yeterlilik kararı yoksa, maddede sayılan uygun güvencelerden biri gerekir (örneğin Kurul'un ilan ettiği standart sözleşme). Standart sözleşme imzalandıktan sonra beş iş günü içinde Kurum'a bildirilmelidir.

QProctor'da veri merkezi bölgesi seçilebilir: Türkiye, AB ve ABD. Her veri kendi bölgesinin kriterlerine göre işlenir. Adaylarınız Türkiye'deyse ve yurt dışı aktarım sürecini hiç başlatmak istemiyorsanız Türkiye bölgesini seçebilirsiniz. Uluslararası adaylarla çalışıyorsanız bölge seçimini hukuk biriminizle birlikte yapın.

Sınav öncesi KVKK kontrol listesi

  • [ ] Hukuki sebebi belirlediniz mi? (açık rıza ya da kanundaki diğer şartlar)
  • [ ] Aydınlatma metni 10. maddedeki beş unsuru içeriyor mu?
  • [ ] Hangi gözetim katmanlarının açık olduğu metinde yazıyor mu?
  • [ ] Saklama süresi belirlendi ve sistemde ayarlandı mı?
  • [ ] Veri merkezi bölgesi seçildi mi?
  • [ ] Adayın silme ve itiraz başvurusunu nereye yapacağı yazıyor mu?
  • [ ] Yapay zekâ işaretlerini inceleyecek görevliler belli mi?
  • [ ] Rızayı reddeden aday için bir alternatif tanımlandı mı?

Sık sorulan sorular

Online sınavda yüz doğrulama biyometrik veri sayılır mı?
KVKK'nın 6. maddesi biyometrik verileri özel nitelikli kişisel veri olarak sayar. Yüz doğrulamayı bu kapsamda değerlendirmeniz ve özel nitelikli veri şartlarına göre hareket etmeniz gerekir. Kesin değerlendirme için hukuk biriminize danışın.
Açık rızayı ne zaman almalıyız?
Veri işlenmeden önce. QProctor'da açık rıza, sınavdan önceki aktivasyon adımında, aydınlatma metniyle birlikte alınır.
Sınav kayıtlarını ne kadar saklamalıyız?
Kanun sabit bir süre vermez. Verinin ilgili mevzuatta öngörülen ya da amaç için gerekli süre kadar tutulmasını ister. QProctor'da saklama süresini kurum seçer.
Aday kaydının silinmesini isterse ne olur?
7. ve 11. maddeler silme talebini düzenler. 13. madde başvuruya en geç 30 gün içinde yanıt verilmesini ister. QProctor'da aday sınavdan sonra kendi verisini silebilir.
Yapay zekâ adayın kopya çektiğine karar verir mi?
Hayır. Yapay zekâ işaretler, kararı insan verir. Bu yaklaşım, KVKK 11/1-g'deki "yalnız otomatik analizle aleyhe sonuç" itirazı açısından da önemlidir.
Kayıtlar yurt dışına çıkıyor mu?
Kurum Türkiye, AB ya da ABD veri merkezi bölgesini seçer. Türkiye bölgesi seçildiğinde veriler Türkiye'deki veri merkezinde tutulur.
Bu yazı hukuki görüş yerine geçer mi?
Hayır. Bu yazı genel bilgilendirmedir. Kurumunuza özel değerlendirme için hukuk danışmanınıza başvurun.

KVKK adımlarını kendi sınavınızda görün. Aktivasyon, açık rıza ve saklama süresi ayarlarını deneme hesabında inceleyin. 14 gün ücretsiz deneyin: 20 aday. Kontör paketleri için fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.