BLOG

Uzaktan Sınavda Kimlik Doğrulama: Yüz, Kimlik Kartı, Canlılık ve e-Devlet

Uzaktan Sınavda Kimlik Doğrulama: Yüz, Kimlik Kartı, Canlılık ve e-Devlet
Yönetici20 Kasım 20268 görüntülenmeSınav Güvenliği
İçindekiler9

Uzaktan sınavda kimlik doğrulama, sınava giren kişinin gerçekten kayıtlı aday olduğunu sınav başında ve sınav boyunca teyit etme sürecidir. Sınav salonunda bu iş, kapıda kimlik kontrol eden görevliye düşer. Online sınavda ise yüz doğrulama, kimlik kartı okuma, canlılık kontrolü ve e-Devlet gibi yöntemler birlikte kullanılır.

Bu yazıda her yöntemin ne işe yaradığını, hangi açığı kapattığını, hangi sınavda hangisini seçmeniz gerektiğini ve KVKK açısından nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

İçindekiler

Kimlik doğrulama neden bu kadar önemli?

Kopya denince akla genellikle not kâğıdı ya da ikinci sekme gelir. Oysa en ağır ihlal, sınava bambaşka birinin girmesidir. Bu durumda sınavın tamamı başkasına aittir ve sonuç hiçbir şey ölçmez.

Kimlik doğrulama iki soruya cevap verir:

  1. Sınava başlayan kişi, kayıtlı aday mı?
  2. Sınavı bitiren kişi, başlayan kişiyle aynı mı?

İkinci soru çoğu zaman unutulur. Sınav başında kimlik kontrolü yapılıp sınav ortasında yerini başkasına bırakan bir adayı yalnız sürekli doğrulama yakalar.

Kimlik doğrulama yöntemleri

Hesap düzeyinde doğrulama

Aday sisteme girerken hesabının kendisine ait olduğunu kanıtlar:

  • E-posta kodu: Aktivasyon sırasında adayın e-posta adresine kod gönderilir.
  • SMS kodu: Telefona gelen tek kullanımlık kodla giriş yapılır.
  • Kurumsal SSO (SAML/OIDC): Aday, kurumunun kendi giriş sistemiyle oturum açar.
  • e-Devlet ile giriş: Aday, e-Devlet Kapısı üzerinden kimliğini doğrulayarak giriş yapar.

Bu yöntemler hesabın sahibini doğrular; ama kameranın karşısında oturan kişiyi tek başına doğrulamaz. Bu yüzden görsel doğrulamayla birlikte kullanılır.

Yüz fotoğrafı ve yüz doğrulama

Sınav başında adayın yüz fotoğrafı çekilir. Bu fotoğraf, aktivasyondaki fotoğrafla ya da kimlik kartındaki fotoğrafla karşılaştırılır. Sınav sırasında da yüz doğrulama sürer; böylece sınavın ortasında kişi değişirse bu işaretlenir.

Kimlik kartı okuma

Aday kimlik kartını kameraya gösterir. Karttan T.C. kimlik no, ad ve soyad okunur ve kayıtla karşılaştırılır. Böylece "kayıttaki isim" ile "kameradaki kişi" arasında bir bağ kurulur.

Canlılık kontrolü

Yüz doğrulamanın zayıf noktası, kameraya bir fotoğraf ya da video tutulmasıdır. Canlılık kontrolü bunu önler: adaydan rastgele bir baş hareketi istenir. Hareket önceden bilinmediği için kayıtlı bir videoyla geçilemez.

Sınav boyunca doğrulama

Kimlik doğrulama sınav başında bitmez:

  • Kişi sayımı: Kadrajda yüz yoksa ya da birden fazla kişi varsa işaretlenir.
  • Aktivasyon ile sınav anı karşılaştırması: Aktivasyon kamerası kayıtları ile sınav anındaki görüntü karşılaştırılır.
  • Gözetmenin kimlik istemesi: Canlı gözetimde gözetmen, sınav sırasında adaydan yeniden kimlik isteyebilir.
  • Gözetmen onayıyla başlama: İsterseniz gözetmen onay vermeden sınav başlamaz.

Yöntemleri karşılaştırın

YöntemNeyi doğrular?Hangi açığı kapatır?Ne zaman kullanılır?
E-posta / SMS koduHesabın sahibiniBaşkasının hesabıyla girişHer sınavda temel adım
SSO / e-DevletKurum ya da devlet kimliğiniSahte ya da paylaşılan hesapKurumsal ve resmî sınavlar
Yüz doğrulamaKameradaki kişiyiSınava başkasının girmesiOrta ve yüksek riskli sınavlar
Kimlik kartı okumaKayıttaki ad ve T.C. kimlik noİsim ile kişi arasındaki kopuklukSertifika ve resmî sınavlar
CanlılıkKişinin gerçek olduğunuFotoğraf ya da video ile kandırmaYüz doğrulama kullanılan her sınav
Sınav boyu kontrolKişinin değişmediğiniSınav ortasında yer değiştirmeUzun ve yüksek riskli sınavlar

Sınavınıza göre hangi düzeyi seçmelisiniz?

  • Düşük risk (quiz, eğitim değerlendirmesi): E-posta ya da SMS kodu, gerekirse SSO.
  • Orta risk (vize, işe alım ön elemesi): Hesap doğrulama + yüz fotoğrafı ve yüz doğrulama + canlılık.
  • Yüksek risk (final, sertifika, yetkinlik ve yarışma sınavları): Yukarıdakilere ek olarak kimlik kartı okuma, e-Devlet ya da SSO, sınav boyu doğrulama ve canlı gözetim.

Kimlik doğrulamayı ortam kontrolüyle tamamlamak da önemlidir. Odada başka biri varsa ya da masada bir telefon duruyorsa, doğru kişinin sınava girmiş olması yeterli değildir. Bunun için 360° oda taraması ve telefonla ikinci kamera kullanılır. Ayrıntılar: Ortam analizi ve kimlik doğrulama.

Yapay zekâ ve insan: Kim karar verir?

Yüz doğrulama ve canlılık analizi yapay zekâyla yapılır. Ama yapay zekâ bir eşleşmeme gördüğünde adayı kendiliğinden reddetmez; durumu işaretler ve kanıtı gösterir. Kötü ışık, kamera açısı ya da kimlik fotoğrafının eskiliği gibi nedenler eşleşmeyi etkileyebilir. Bu yüzden son kararı kurumunuzun ekibi verir.

Gözetmen, aktivasyon fotoğrafını, kimlik kartı görüntüsünü ve sınav anının karesini yan yana görerek karar verir. Bu konuda daha fazlası için: AI gözetmen ve Kanıt ve rapor.

KVKK açısından nelere dikkat etmelisiniz?

Yüz görüntüsü ve kimlik bilgisi kişisel veridir; yüz doğrulama gibi biyometrik veriler ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda özel nitelikli kişisel veri olarak sayılır ve işlenmesi daha sıkı şartlara bağlıdır. Kanunun resmi metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden, rehberlere KVKK Kurumu sitesinden ulaşabilirsiniz. AB'deki adaylar için GDPR'ın resmi metni EUR-Lex üzerindedir.

Kurum olarak şu adımları atmanızı öneririz:

  • Bilgilendirin: Adaya hangi verinin, hangi amaçla, ne kadar süre işleneceğini sınavdan önce anlatın.
  • Rıza adımını sınavdan önceye alın: QProctor'da KVKK/GDPR bilgilendirmesi ve açık rıza adımları aktivasyon sırasında tamamlanır.
  • Gerektiği kadar veri toplayın: Düşük riskli bir sınavda kimlik kartı okuma açmayın.
  • Saklama süresini belirleyin: QProctor'da saklama süresini kurum seçer.
  • Silme hakkını tanıyın: Kurum ve aday sınavdan sonra kendi verisini silebilir.
  • Veri konumunu seçin: Veriler Türkiye, AB ya da ABD veri merkezinde, uçtan uca şifreli tutulur.

Bu yazı hukuki görüş değildir; kurumunuzun hukuk birimiyle birlikte değerlendirmenizi öneririz. Daha ayrıntılı bir çerçeve için: Online sınavlarda KVKK ve biyometrik veri rehberi.

Sık yapılan hatalar

Kimlik doğrulamayı kurarken kurumların sık düştüğü birkaç hata var:

  • Yalnız sınav başında kontrol etmek: Sınav başında doğrulanan aday, sınav ortasında yerini başkasına bırakabilir. Uzun sınavlarda doğrulamayı sınav boyunca sürdürün.
  • Her sınavda en sıkı düzeyi açmak: Kısa bir quiz için kimlik kartı okumak hem gereksiz veri toplamaktır hem de adayı yorar.
  • Canlılık kontrolünü atlamak: Yüz doğrulama canlılık olmadan fotoğrafla kandırılabilir.
  • Eşleşmemeyi otomatik ret saymak: Işık ya da eski bir kimlik fotoğrafı yanlış eşleşmeye yol açabilir; kararı bir insanın vermesi gerekir.
  • Adayı bilgilendirmemek: Neyin neden istendiğini bilmeyen aday, adımları yarıda bırakabilir ya da itiraz edebilir.

Adayı kimlik doğrulamaya nasıl hazırlarsınız?

Kimlik doğrulama sorunlarının çoğu sınav günü değil, hazırlıksızlıktan çıkar. Adaylarınıza şunları hatırlatın:

  • Kimlik kartını sınavdan önce hazır etsinler.
  • Yüzlerini önden alan, iyi aydınlatılmış bir ortam seçsinler.
  • Aktivasyon adımını ve deneme sınavını sınav gününden önce tamamlasınlar.
  • Şapka, güneş gözlüğü gibi yüzü kapatan aksesuarları çıkarsınlar.

Adaylarla paylaşabileceğiniz sayfa: Sınava gireceklere.

Fiyat

Kimlik doğrulama adımları gözetim paketlerinin içinde yer alır; QProctor'da abonelik yoktur, aday başına kontör harcanır. Paketleri ve hesaplayıcıyı görmek için: Fiyatlar.

Sık sorulan sorular

Online sınavda kimlik nasıl doğrulanır?
Hesap düzeyinde e-posta ya da SMS kodu, SSO veya e-Devlet ile; görsel olarak yüz fotoğrafı, yüz doğrulama, kimlik kartı okuma ve canlılık kontrolüyle. Yüksek riskli sınavlarda doğrulama sınav boyunca sürer.
Canlılık kontrolü neden gerekli?
Yüz doğrulama tek başına kameraya tutulan bir fotoğrafla kandırılabilir. Canlılık kontrolünde adaydan rastgele bir baş hareketi istenir; böylece karşıdakinin gerçek bir kişi olduğu doğrulanır.
e-Devlet ile sınava giriş zorunlu mu?
Hayır. e-Devlet ile giriş, kurumun seçebileceği yöntemlerden biridir. Kurumunuz SSO, SMS ya da e-posta koduyla da doğrulama yapabilir.
Yüz eşleşmezse aday sınavdan atılır mı?
Hayır. Yapay zekâ eşleşmemeyi işaretler ve kanıtı gösterir; ışık ya da kamera açısı gibi nedenler de olabilir. Kararı kurumunuzun ekibi verir.
Sınav ortasında başka biri adayın yerine geçerse anlaşılır mı?
Yüz doğrulama ve kişi sayımı sınav boyunca sürer; kişi değişirse ya da kadrajda birden fazla kişi görünürse işaretlenir. Canlı gözetimde gözetmen ayrıca yeniden kimlik isteyebilir.
Kimlik ve yüz verileri ne kadar süre saklanır?
Saklama süresini kurum belirler. Kurum ve aday sınavdan sonra kendi verisini silebilir.
Yabancı uyruklu adaylar için kimlik doğrulama nasıl yapılır?
Kimlik kartı okuma T.C. kimlik kartı için T.C. kimlik no, ad ve soyad alanlarını okur. Yabancı uyruklu adaylar için yüz doğrulama, canlılık, SSO ya da SMS kodu gibi yöntemleri birlikte kullanabilirsiniz.