BLOG

Moodle'da Sınav Güvenliği: LTI 1.3 ve Eklentiyle Gözetim

Moodle'da Sınav Güvenliği: LTI 1.3 ve Eklentiyle Gözetim
Yönetici20 Kasım 20269 görüntülenmeSınav Tasarımı ve Teknoloji
İçindekiler7

Moodle, üniversitelerin ve kurumların en yaygın kullandığı öğrenme yönetim sistemlerinden biri. Moodle sınav güvenliği denince çoğu kişinin aklına önce quiz (sınav) etkinliğinin ayarları gelir: süre, deneme sayısı, şifre. Bu ayarlar önemli bir temel kurar; ancak adayın kim olduğunu, odasında ne olduğunu ve ekranında hangi pencerelerin açık olduğunu göstermez.

Bu yazıda üç katmanı sırayla ele alıyoruz: Moodle'ın kendi quiz ayarları, Safe Exam Browser seçeneği ve QProctor'u Moodle'a LTI 1.3 ya da Moodle eklentisi ile bağlayarak eklenen gözetim. Moodle tarafındaki bilgileri Moodle'ın resmi belgelerine dayandırdık.

LTI akışının teknik ayrıntıları ve rol eşleştirmesi için Moodle Sınav Güvenliği için LTI Entegrasyonu yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, hangi güvenlik katmanını ne zaman seçeceğinize odaklanır.

İçindekiler

1. Katman: Moodle quiz ayarları

Moodle belgelerindeki "Quiz settings" sayfası, sınav güvenliğine doğrudan etki eden şu ayarları anlatıyor.

Zamanlama

  • Open the quiz / Close the quiz: Sınavın denemeye açık olduğu zaman aralığını belirler. Kapanış saatinden sonra öğrenciler yeni deneme başlatamaz.
  • Time limit: Varsayılan olarak quiz'lerde süre sınırı yoktur. Süre tanımlandığında geri sayım gösterilir ve süre dolunca deneme gönderilir.

Deneme sayısı

  • Attempts allowed: Öğrencinin kaç deneme yapabileceğini belirler. Grup ya da kullanıcı bazında istisna (override) tanımlanabilir.

Ek erişim kısıtlamaları

  • Require password: Denemeye başlamadan önce aynı şifrenin girilmesini ister. Şifreyi sınav anında paylaşarak erişimi sınav salonundaki ya da oturumdaki gruba sınırlayabilirsiniz.
  • Require network address: Sınava erişimi belirli alt ağlarla (tam IP, kısmi IP ya da CIDR gösterimi) sınırlar.

Tarayıcı güvenliği

  • Full screen pop-up with some JavaScript security: Sınavı, ders gezinme düğmeleri olmadan tam ekran bir pencerede açar. Moodle belgesi bu ayarın kopyayı tamamen engelleyemeyeceğini açıkça belirtir.

Öneri: Her ciddi sınavda süre sınırı, açılış-kapanış zamanı ve deneme sayısını tanımlayın. Doğru cevap ve geri bildirimleri sınav kapanana kadar göstermeyin.

2. Katman: Safe Exam Browser

Moodle belgelerine göre quiz ayarlarında Safe Exam Browser gereksinimi açıldığında ilgili tüm ayarlar görünür hale gelir. Safe Exam Browser, öğrenciyi sınavla sınırlayan, açık kaynak, özelleştirilmiş bir tarayıcıdır ve öğrencinin bilgisayarına kurulması gerekir.

Güçlü yanı ekranı kilitlemesidir. Ancak:

  • Adayın kim olduğunu doğrulamaz,
  • Odadaki kişiyi, telefonu ya da kitabı görmez,
  • Bir şüphe olduğunda kamera kaydı ya da zaman damgalı kanıt üretmez.

Tarayıcı kilidi tek başına bu soruları yanıtlamaz; bu yüzden üçüncü katmana geçiyoruz. Konunun genel çerçevesi için güvenli sınav tarayıcısı yazımıza bakabilirsiniz.

3. Katman: QProctor ile gözetim (LTI 1.3 ya da Moodle eklentisi)

QProctor, Moodle'a iki yolla bağlanır:

  • LTI 1.3: Moodle'ın standart harici araç (External tool) altyapısı üzerinden.
  • Moodle eklentisi: Ayrı bir eklenti olarak.

LTI 1.3 nedir, Moodle'da nasıl çalışır?

LTI (Learning Tools Interoperability), bir öğrenme yönetim sisteminin dış bir aracı güvenli biçimde açmasını sağlayan bir standarttır. Moodle belgelerindeki "LTI External tools" sayfasına göre:

  • Moodle, LTI Advantage araçlarını basit bir yolla eklemeye izin verir: Aracın adresi Tool URL alanına girilir ve Add LTI Advantage seçilir.
  • Araç, Show in activity chooser ayarıyla derste etkinlik olarak seçilebilir hale getirilebilir.
  • Accept grades from the tool işaretlenirse bağlanan araç Moodle not defterine not gönderebilir.

QProctor tarafında LTI 1.3 bağlantısı kurulduğunda öğrenci sınavı Moodle dersinden başlatır; kimlik ve cihaz kontrollerini aktivasyon adımında tamamlar.

LTI 1.3 mi, eklenti mi?

SoruLTI 1.3Moodle eklentisi
Moodle'a ne kurulur?Standart harici araç kaydıAyrı eklenti
Kim kurar?Moodle site yöneticisiMoodle site yöneticisi
Başka LMS'lerle aynı yöntem mi?Evet; Canvas, D2L Brightspace, Sakai gibi LTI 1.3 destekleyen sistemlerde de aynı standartMoodle'a özgü
Uygun olduğu durumBirden çok LMS kullanan ya da standart bağlantıyı tercih eden kurumlarMoodle'a özel kurulum isteyen kurumlar

Hangi yolun sizin Moodle sürümünüze ve BT politikanıza uygun olduğunu kurulum sırasında birlikte belirleyebiliriz. Tüm bağlantı seçenekleri: entegrasyonlar.

QProctor'un Moodle sınavına eklediği katmanlar

Kimlik ve aktivasyon:

  • Yüz fotoğrafı ve yüz doğrulama, kimlik kartı okuma, canlılık kontrolü, istenirse e-Devlet ile giriş.
  • Aktivasyonda cihaz testi (kamera, mikrofon, internet, ışık), deneme sınavı ve KVKK/GDPR açık rızası.

Ortam:

  • 360° oda taraması, telefonla ikinci kamera (QR ile, uygulama kurulmaz), konum ve kurum ağı (IP/CIDR) kontrolü.

Tarayıcı ve cihaz:

  • Tam ekran; sekme, odak ve ikinci monitör takibi; kopyala-yapıştır, sağ tık ve geliştirici araçları engeli.
  • Kilit uygulaması (Windows ve macOS): sanal makine, ekran yansıtma, harici ekran, VPN/proxy, yasaklı uygulama, USB/Bluetooth algılama. Sorun yaşayan aday web ortamına aktarılır.
  • Kilit uygulaması istemeyen kurum, tarayıcı eklentisiyle ya da doğrudan tarayıcıyla sınav yapabilir.

Yapay zekâ ve canlı gözetim:

  • Bakış, nesne (telefon/kitap/ikinci ekran), kişi sayımı, ses ve ışık analizi. Yapay zekâ şüpheli anı işaretler, kararı insan verir. Ayrıntılar: AI gözetmen.
  • Canlı gözetimde gözetmen aday ızgarasını izler; mesaj, sesli uyarı, ekran kilidi ve sınavı sonlandırma araçları vardır. Ayrıntılar: canlı gözetim.

Kanıt ve not defteri:

  • İhlal anları o anın karesiyle kaydedilir; 0–100 risk puanı, TÜBİTAK zaman damgası, PDF rapor. Ayrıntılar: kanıt ve rapor.
  • Bütünlük puanı (100 − risk) LMS not defterine bilgi olarak gider; öğrencinin sınav notunu değiştirmez.

Süreklilik:

  • İnternet kopsa da gözetim cihazda sürer, kayıtlar bağlantı gelince şifreli yüklenir. Bağlantısı kopan öğrenci 60 dakika içinde ücretsiz yeniden girebilir; gerekirse süre uzatma ya da ek hak verilebilir.

Karşılaştırma: Moodle güvenlik katmanları

KontrolMoodle quiz ayarlarıSafe Exam BrowserQProctor (LTI 1.3 / eklenti)
Süre, deneme, açılış-kapanışVarMoodle ayarlarıylaMoodle ayarları korunur
Şifre, IP kısıtlamasıVar—+ Kurum ağı (IP/CIDR), konum
Tarayıcı kilidiTam ekran pencere (sınırlı)Var (kurulum gerekir)Tarayıcı kontrolü ya da kilit uygulaması (Windows, macOS)
Kimlik doğrulamaMoodle girişiMoodle girişiYüz, kimlik kartı, canlılık, e-Devlet
Kamera ve odaYokYokKamera, ikinci kamera, 360° oda taraması
Yapay zekâ işaretleriYokYokVar; karar insanda
KanıtDeneme kaydıDeneme kaydıKayıt, olay kareleri, zaman damgalı PDF

Adım adım: Moodle'da güvenli sınav kurulumu

  1. Quiz ayarları: Açılış-kapanış zamanı, süre sınırı ve deneme sayısını tanımlayın. Gerekirse şifre ve ağ kısıtlaması ekleyin.
  2. Bağlantı yöntemi: Site yöneticinizle LTI 1.3 ya da Moodle eklentisi yolunu seçin.
  3. Güvenlik seviyesini belirleyin: Kamera, ekran, yapay zekâ, canlı gözetim, ikinci kamera, oda taraması, kilit. Ücretlendirme abonelik değil, aday başı kontördür; ayrıntılar fiyatlar sayfasında.
  4. Deneme sınavı yapın: Öğrencilerin aktivasyon ve deneme sınavından geçmesi, sınav günü teknik sorunları azaltır. Öğrencilere sınava gireceklere sayfasını paylaşabilirsiniz.
  5. Sınav sonrası: Raporları inceleyin, işaretlenen anları izleyin, kararı verin.

Üniversite senaryoları için: üniversiteler.

Sonuç

Moodle'ın quiz ayarları ve Safe Exam Browser, sınavın ne zaman ve hangi tarayıcıda yapılacağını kontrol eder. Kim, nerede ve nasıl sorularını yanıtlamak için kimlik, ortam ve kanıt katmanı gerekir. QProctor bu katmanı Moodle'a LTI 1.3 ya da eklentiyle ekler; öğrenci sınavı Moodle dersinden başlatır.

14 gün ücretsiz deneyin: 20 aday.

Sık sorulan sorular

Moodle'da sınav süresi nasıl ayarlanır?
Quiz ayarlarındaki "Timing" bölümünden "Time limit" ile. Moodle belgelerine göre varsayılan olarak süre sınırı yoktur; tanımlandığında geri sayım gösterilir.
Moodle'ın tam ekran pencere ayarı kopyayı engeller mi?
Tam olarak engellemez. Moodle belgeleri de bu ayarın kopyayı tamamen önleyemeyeceğini belirtir.
QProctor Moodle'a nasıl bağlanır?
LTI 1.3 ile ya da ayrı bir Moodle eklentisiyle. Hangisinin uygun olduğu Moodle kurulumunuza ve BT politikanıza göre belirlenir.
Öğrenci sınava nereden girer?
LTI 1.3 bağlantısında öğrenci sınavı Moodle dersinden başlatır. Kimlik doğrulama, cihaz testi ve açık rıza adımları aktivasyonda tamamlanır.
Risk puanı Moodle'daki notu değiştirir mi?
Hayır. Bütünlük puanı not defterine bilgi olarak gider; sınav notunu değiştirmez. Yapay zekâ işaretler, kararı insan verir.
Moodle dışındaki LMS'lerle de çalışır mı?
Evet. QProctor birçok LMS ile entegredir; örneğin Canvas, Blackboard, D2L Brightspace, Sakai ve Open edX. Ayrıntılar: entegrasyonlar.
Safe Exam Browser ile QProctor birlikte kullanılabilir mi?
Bu kurulumunuza bağlıdır. Ekran kilidi ihtiyacınızı QProctor'un kilit uygulamasıyla da karşılayabilirsiniz; hangi yapının uygun olduğunu kurulumda birlikte değerlendirmek en doğrusudur.

Kaynaklar

Kontrol tarihi: 20.11.2026. Ayar adları Moodle sürümüne göre değişebilir.