BLOG

Üniversite Online Sınav Sistemi: Vize ve Final Güvenliği

Üniversite Online Sınav Sistemi: Vize ve Final Güvenliği
Orhan Akarsu19 Mart 20261845 görüntülenmeSınav Güvenliği
İçindekiler12

Vize, final ve bütünleme dönemlerinde binlerce öğrencinin sınavını çevrim içi yapmak; doğru ölçek planlaması, net kurallar, öğrenci desteği ve güvenlik katmanlarının birlikte düşünülmesini gerektirir. Bu rehberde bir üniversite online sınav sistemi kurarken gözetim tarafında nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz. Örnekleri QProctor üzerinden veriyoruz: QProctor sınavınızı taşımaz, mevcut LMS'inize güvenlik katmanı olarak eklenir.

İçindekiler

Üniversitelerde proctoring (online gözetim) nedir?

Akademik proctoring, uzaktan yapılan vize, final ya da muafiyet sınavlarında öğrencinin kamerasını, ekranını ve ortam sesini kayıt altına alıp yapay zekâ ile şüpheli anları işaretleyen güvenlik teknolojisidir. Amaç başkasının sınava girmesini, sınav sırasında dışarıdan yardım almayı ve soruların paylaşılmasını zorlaştırmaktır.

Kullananlar genellikle uzaktan eğitim merkezleri (UZEM), bilgi işlem daire başkanlıkları, ölçme-değerlendirme birimleri ve uluslararası öğrenci kabul eden yükseköğretim kurumlarıdır.

Online sınavlarda en yaygın kopya yöntemleri

Moodle, Canvas ya da Blackboard üzerinden yayınlanan gözetimsiz bir sınav akademik dürüstlüğü zayıflatabilir. En sık görülen dört yöntem:

Ekran paylaşımı

Öğrenci sınav ekranını görüntülü görüşme uygulamasıyla dışarıdaki birine yansıtır ve cevapları kulaklık ya da telefonla alır.

Üretken yapay zekâ araçları

Yeni sekme açmak serbestse soru kopyalanıp bir yapay zekâ aracına yapıştırılabilir. Bu riski azaltmak için sekme ve odak takibi, kopyala-yapıştır engeli ve kilit uygulaması birlikte kullanılır.

Sanal makine

Kilit programını sanal bir işletim sisteminin içinde çalıştırıp ana bilgisayarda arama yapmaya devam etmek.

Joker aday ve sahte görüntü

Öğrencinin yerine başkasının girmesi ya da kameraya fotoğraf veya video yansıtılması.

QProctor üniversitelere ne sunar?

QProctor; öğrencinin kimliğini doğrulayan, ekranını ve ortamını kayıt altına alan, yapay zekâ ile şüpheli anları işaretleyen ve kanıtı raporlayan bir gözetim ürünüdür. Yapay zekâ işaretler, kararı öğretim elemanı ya da sınav komisyonu verir.

  • Kimlik: Yüz doğrulama, kimlik kartı okuma, canlılık analizi; e-Devlet ile giriş ve SSO (SAML/OIDC).
  • Ekran ve kilit: Tam ekran, sekme ve ikinci monitör takibi, kopyala-yapıştır engeli. Kilit uygulaması (Windows + macOS) sanal makine, sanal kamera ve ekran yansıtmayı algılar; sorun yaşayan öğrenci web ortamına aktarılır.
  • Ortam: Sınav öncesi 360° oda taraması ve telefonla ikinci kamera (QR ile, uygulama yok).
  • AI gözetmen: Şüpheli anda öğrenciyi ekranda uyarır; güçlü şüphede telefonla oda denetimi ister. Duyarlılığı Hassas, Dengeli ya da Toleranslı seçersiniz. Ayrıntılar: AI gözetmen.
  • Canlı gözetim: Yapay zekâ şüphelileri öne çıkardığı için tek gözetmen 250 öğrenciye kadar izleyebilir. Ayrıntılar: Canlı gözetim.
  • Kanıt: Risk puanı (0–100), olay listesi, ihlal anlarının kareleri, kayıtlar, TÜBİTAK zaman damgası ve PDF rapor. Ayrıntılar: Kanıt ve rapor.

LMS entegrasyonu (Moodle, Canvas) ne işe yarar?

On binlerce öğrenciye ve akademisyene yeni bir platform öğretmek zordur. QProctor bu yüzden mevcut LMS'in içinden çalışır:

  • LTI 1.3: Moodle, Canvas, Blackboard, D2L Brightspace, Sakai, Open edX ve daha birçok LMS ile. Moodle için ayrıca eklenti vardır.
  • Tek oturum: Öğrenci LMS'e girdiği hesapla sınava geçer; ayrı üyelik gerekmez.
  • Not defteri: Bütünlük puanı (100 − risk) LMS not defterine notun yanına bilgi olarak gider; notu değiştirmez.

Bağlantı seçenekleri: Entegrasyonlar. Planlama için ayrıca: LMS sınav güvenliği entegrasyonu ve Moodle LTI entegrasyonu.

Final haftasında kapasite ve kesintiler

Binlerce öğrencinin aynı saatte sınava girmesi en büyük operasyonel kaygıdır. QProctor'da 10.000 eşzamanlı aday fiyata dahildir; daha büyük sınavlarda randevu sistemiyle girişler yayılabilir.

İnternet bağlantısı koparsa gözetim öğrencinin cihazında sürer, kayıtlar bağlantı gelince şifreli olarak yüklenir. 60 dakika içinde yeniden giriş ücretsizdir; sorun yaşayan öğrenciye süre uzatma ya da ek hak verilebilir.

Online sınavlar ve KVKK

Gözetim; öğrencinin görüntüsünü, sesini, ekranını ve yüz doğrulama verisini işler. Öğrencilerin "neyim kaydediliyor" sorusunu açıkça yanıtlamak gerekir.

KonuNeden önemli?QProctor'da
Aydınlatma ve açık rızaÖğrenci verisinin neden işlendiğini sınavdan önce bilmeliAktivasyonda KVKK/GDPR bilgilendirmesi ve açık rıza
ŞifrelemeKayıtlar sızarsa kurum sorumlu olurKayıtlar uçtan uca şifreli
Saklama ve silmeVeri süresiz tutulamazSaklama süresini kurum seçer; öğrenci ve kurum kendi verisini silebilir
Veri yeriYurt dışı aktarım ayrı değerlendirilirAB veri merkezleri (Almanya ve Finlandiya)

Ayrıntılı rehber: Online sınavlarda KVKK ve biyometrik veri.

Engelli öğrenciler ve erişilebilirlik

Ekran okuyucu kullanan bir öğrencinin yardımcı yazılımı, katı bir kilit tarafından kapatılırsa sınav adil olmaz. Erişilebilirliği bir taahhüt olarak ele alıyoruz; QProctor için bir WCAG uyum iddiamız yoktur.

Bugün kullanabileceğiniz araçlar şunlardır: kilit uygulamasındaki izin listesine kurumun onayladığı uygulamalar eklenebilir; gözetmen öğrenciye ek süre ya da ek hak tanımlayabilir; aday ekranı 25 dilde kullanılabilir. Sağlayıcı seçerken kendi engelli öğrenci biriminizle birlikte bir pilot sınav yapmanızı öneririz.

Hibrit gözetim: yapay zekâ işaretler, insan karar verir

Öğrencilerin en sık sorusu şudur: "Hapşırdım diye sınavım iptal olur mu?" Olmaz. Yapay zekâ tek bir kareye değil, süreye ve tekrara bakar. Ayrıca adayla ilgili otomatik karar vermez.

İşaretlenen anları öğretim elemanı ya da sınav komisyonu kayıtla birlikte inceler. Bu şeffaflığı öğrencilere sınavdan önce anlatmak kaygıyı azaltır. Öğrencilerle paylaşabileceğiniz sayfa: Sınava gireceklere.

Sistem seçiminde 6 temel ölçüt

Risk bazlı gözetim ve vize-final akışı

Gözetim düzeyini her sınav için aynı tutmak yerine sınavın etkisine göre ayarlayın. Örneğin kısa bir quizde yalnız tarayıcı takibi, vizede kamera ve AI gözetmen, finalde bunlara ek olarak canlı gözetim ve oda taraması.

  1. Hazırlık ve pilot: Gözetim kurallarını belirleyin; LMS bağlantısını ve raporlamayı temsili bir öğrenci grubuyla pilot sınavda deneyin. Teknik gereksinimleri öğrencilere önceden duyurun.
  2. Sınav günü: Destek masasını hazır tutun. Öğrenci el kaldırarak ya da destek masasına yazarak yardım isteyebilir.
  3. Değerlendirme: Yapay zekâ işaretlerini otomatik ceza olarak uygulamayın; yetkili öğretim elemanı kayıtları inceleyerek karar versin.

Pilot sınavda izlenecek ölçütler

  • Eşzamanlı giriş: Girişlerin yoğunlaştığı ilk 10 dakikadaki gecikmeler.
  • Entegrasyon: LMS'ten başlayan oturumların doğru öğrenciyle eşleşmesi ve bütünlük puanının not defterine gitmesi.
  • Destek süresi: Kamera izni, kilit uyarısı ya da bağlantı kopması gibi çağrıların kaç dakikada çözüldüğü.
  • Yanlış alarm: İşaretlenen anların ne kadarının incelemede gerçek ihlal çıktığı.

Fiyat modeli: abonelik yok, aday başı kontör

QProctor'da kampüs lisansı ya da yıllık abonelik yoktur. Her öğrenci oturumu için seçtiğiniz katmanların kontörü toplanır: temel gözetim 1, kamera +2, ekran +2, AI +2, canlı gözetim +4. Böylece quizde düşük, finalde yüksek katmanla yalnız kullandığınız kadar ödersiniz.

Hazır paketler 3, 7 ve 14 kontördür; kontörler 120 gün geçerlidir. Ayrıntılar: Fiyatlar.

Üniversitelere özgü senaryolar için Üniversiteler sayfasına, örnek bir vaka için Anadolu Üniversitesi ve QProctor yazımıza bakabilirsiniz.

14 gün ücretsiz deneyin: 20 aday.

Sık sorulan sorular

Öğrencinin interneti sınav ortasında koparsa ne olur?
Gözetim öğrencinin cihazında sürer; kayıtlar bağlantı gelince şifreli olarak yüklenir. 60 dakika içinde yeniden giriş ücretsizdir; gerekirse süre uzatma ya da ek hak verilir.
Her öğrenciye yazılım kurdurmak gerekir mi?
Gerekmez. Kurum isterse sınav doğrudan tarayıcıyla ya da tarayıcı eklentisiyle yapılır. Yüksek riskli sınavlarda kilit uygulaması (Windows + macOS) kullanılabilir; hangi cihaz ve işletim sisteminin kabul edileceğine kurum karar verir.
Yapay zekâ raporu disiplin kararı için yeterli mi?
Tek başına yeterli değildir. Yapay zekâ işaretleri inceleme için birer sinyaldir; karar, kurumun sınav yönergesine göre yetkili akademisyenin kayıtları incelemesiyle verilir.
Sınav kayıtlarını kim görür?
Kurumun yetki verdiği kişiler: dersin öğretim elemanı, sınav komisyonu ya da gözetmenler. LMS not defterine yalnız bütünlük puanı gider; kayıtlar ve kanıt QProctor raporunda durur.
Üniversite için fiyat nasıl hesaplanır?
Abonelik ya da kampüs lisansı yoktur. Her öğrenci oturumu için seçtiğiniz katmanların kontörü toplanır. Ayrıntılar Fiyatlar sayfasında.